I/ Dạng đề kiểm tra kiến thức. : Có các kiểu cơ bản sau:

  1.Kiểu đề về tác giả.

     *Phạm vi của đề: Chú ý 5 tác giả lớn:,NAQ,Tố Hữu.,Lỗ Tấn,Sô-Lô-Khốp,Hê-Minh-Uê.

     *Nội dung :

      a.Cuộc đời:Yêu cầu trình bày vắn tắt theo các ý sau:

             -Giới thiệu tên,năm sinh,năm mất ,vị trí của tác giả trong VHDT

             -Thời đại(nếu có),Quê,gia đình=>chỉ nêu những yếu tố ảnh hưởng đến sáng tác

            -Bản than : + Lúc nhỏ : nêu đặc điểm nổi bật

                               +Trưởng thành

      =>Nhận xét,đánh giá vị trí và tầm ảnh hưởng của t/gia đ/v VHDT.

     b.Sự nghiệp sang tác:

         -Tên tác giả,năm sinh,năm mất ,đánh giá khái quát về sự nghiệp VH.

         -Các giai đoạn (đề tài), tác phẩm tiêu biểu

         -Giá trị nội dung và nghệ thuật

         -Khẳng định vị trí của tác giả trong lịch sử VH..

    c.Phong cách sang tác

         -Tên tác giả,năm sinh,năm mất ,vị trí của tác giả trong VHDT,ấn tượng về văn phong t/g

         -Trình bày các p/c st từng t/g theo yêu cầu của đề bài

       Chú ý : Khi trình bày cần lấy d/c minh hoạ.

   2.Kiểu đề chung về tphẩm.

     a.Dạng nêu : Hoàn cảnh ra đời,giá trị nội dung,đ/s NT…..Cần:

                      -Giới thiệu khái quát về TP( Tên TP,TG,năm stác)

                      -Trình bày nd đề yêu cầu.

                      -Chỉ ra ý nghĩa và nhận xét kquát về vấn đề.

    b.Dạng tóm tắt TP:

        -Tóm tắt TP theo cốt truyện:Tóm tắt các sự kiện nổi bật được sắp xếp theo chuỗi diễn biến ,tạo thành các biến cố quan trọng .

        Có 2 cách tóm tắt theo cốt truyện:

            + Tóm tắt theo trình tự kể ,mtả của t/g

             +Tóm tắt theo trình tự  thời gian xảy ra các sự kiện

         -Tóm tắt TP theo nhân vật: 2 cách
                 + Theo c/đ nv chính

                  +Gắn nv chính với các skiện xảy ra trong truyện.

   3.Kiểu đề  về gđ VH :Đề này chỉ p/vụ chollvh nên chỉ yêu cầu : nắm vững những nét khái quát (thành tựu,đặc điểm chung ) của 2 bài VHS

II/Dạng đề NLXH

1- NghÞ luËn vÒ mét t­ t­ëng ®¹o lÝ

 *- Kh¸i niÖm :Qu¸ tr×nh kÕt hîp nh÷ng thao t¸c lËp luËn ®Ó lµm râ nh÷ng vÊn ®Ò t­ t­ëng, ®¹o lÝ trong cuéc ®êi.

- T­ t­ëng, ®¹o lÝ trong cuéc ®êi bao gåm:

+ LÝ t­ëng (lÏ sèng)

+ C¸ch sèng

+ Ho¹t ®éng sèng

+ Mèi quan hÖ trong cuéc ®êi gi÷a con ng­êi víi con ng­êi (cha con, vî chång, anh em vµ nh÷ng ng­êi th©n thuéc kh¸c). ë ngoµi x· héi cã c¸c quan hÖ trªn, d­íi, ®¬n vÞ, t×nh lµng nghÜa xãm, thÇy trß, b¹n bÌ...

  *-Yªu cÇu

a . HiÓu ®­îc vÊn ®Ò cÇn nghÞ luËn lµ g×.

b. Tõ vÊn ®Ò nghÞ luËn ®· x¸c ®Þnh, ng­êi viÕt tiÕp tôc ph©n tÝch, chøng minh nh÷ng biÓu hiÖn cô thÓ cña vÊn ®Ò, thËm chÝ so s¸nh, bµn b¹c, b¸c  bá...

 nghÜa lµ biÕt ¸p dông nhiÒu thao t¸c lËp luËn.

c. Ph¶i biÕt rót ra ý nghÜa vÊn ®Ò

   3- C¸ch lµm

- Tr­íc khi t×m hiÓu ®Ò ph¶i thùc hiÖn ba thao t¸c + §äc kÜ ®Ò bµi ;+ G¹ch ch©n c¸c tõ quan träng ;+ Ng¨n vÕ (nÕu cã)

- T×m hiÓu ®Ò

a1. T×m hiÓu vÒ néi dung (®Ò cã nh÷ng ý nµo)

a2. Thao t¸c chÝnh (Thao t¸c lµm v¨n)

a3. Ph¹m vi x¸c ®Þnh dÉn chøng cña ®Ò bµi

 - LËp dµn ý

+ Më bµi ® Giíi thiÖu ®­îc hiÖn t­îng ®êi sèng cÇn nghÞ luËn.

+ Th©n bµi ® KÕt hîp c¸c thao t¸c lËp luËn ®Ó lµm râ c¸c luËn ®iÓm vµ bµn b¹c hoÆc phª ph¸n, b¸c bá.

- Gi¶i thÝch kh¸i niÖm cña ®Ò bµi

- Gi¶i thÝch vµ chøng minh vÊn ®Ò ®Æt ra

- Suy nghÜ (c¸ch ®Æt vÊn ®Ò Êy cã ®óng? hay sai). Më réng bµn b¹c b»ng c¸ch ®i s©u vµo vÊn ®Ò nµo ®ã - mét khÝa c¹nh. PhÇn nµy ph¶i cô thÓ, s©u s¾c tr¸nh chung chung.

+ KÕt bµi ® Nªu ra ph­¬ng h­íng, mét suy nghÜ míi tr­íc hiÖn t­îng ®êi sèng.

C©u hái vµ bµi tËp

        “ Duy chỉ có gia đình, người ta mới tìm được chốn nương thân để chống lại tai ương của số phận ”.

                                                                                                             (Euripides)   

                 Anh (chị) nghĩ thế nào về câu nói trên?

1/ Giải thích khái niệm của đề bài (câu nói)

-             Giải thích câu nói:  “Tại sao chỉ có nơi gia đình, người ta mới tìm được chốn nương thân để chống lại tai ương số phận ?” Vì gia đình có giá trị bền vững và vô cùng to lớn không bất cứ thứ gì trên cõi đời này sánh được, cũng như không có bất cứ vật chất cũng như tinh thần nào thay thế nổi. Chính gia đình là cái nôi nuôi dưỡng, chở che cho ta khôn lớn?”

- Suy ra vấn đề cần bàn bạc ở đây là: Vai trò, giá trị của gia đình đối với con người.

2/ Giải thích, chứng minh vấn đề: Có thể triển khai các ý:

+ Mỗi con người sinh ra và lớn lên, trưởng thành đều có sự ảnh hưởng, giáo dục to lớn từ truyền thống gia đình (dẫn chứng: văn học, cuộc sống).

+ Gia đình là cái nôi hạnh phúc của con người từ bao thế hệ: đùm bọc, chở che, giúp con người vượt qua được những khó khăn, trở ngại trong cuộc sống.

3/ Khẳng đinh, bàn bạc mở rộng vấn đề:

+ Khẳng định câu nói đúng. Bởi đã nhìn nhận thấy được vai trò, giá trị to lớn của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của con người, là nền tảng để con người vươn lên trong cuộc sống. Tuy nhiên, câu nói chưa hoàn toàn chính xác. Bởi trong thực tế cuộc sống, có rất nhiều người ngay từ khi sinh ra đã không được sự chở che, đùm bọc, giáp dục, nâng đỡ của gia đình nhưng vẫn thành đạt, trở thành con người hữu ích của xã hội.

+ Câu nói trên đã đặt ra vấn đề cho mỗi con người, xã hội: Bảo vệ, xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, hạnh phúc. Muốn làm được điều đó cần: trong gia đình mọi người phải biết thương yêu, đùm bọc chở che nhau; phê phán những hành vi bạo lực gia đình, thói gia trưởng

 2.NGHỊ LUẬN VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

*- Kh¸i niÖm :- Sö dông tæng hîp c¸c thao t¸c lËp luËn ®Ó lµm cho ng­êi ®äc hiÓu râ, hiÓu ®óng, hiÓu s©u ®Ó ®ång t×nh tr­íc nh÷ng hiÖn t­îng ®êi sèng, cã ý nghÜa x· héi. §ã lµ nghÞ luËn vÒ mét hiÖn t­îng ®êi sèng 

*-Yªu cÇu

a. Ph¶i hiÓu râ, hiÓu ®óng, hiÓu s©u b¶n chÊt hiÖn t­îng. Muèn vËy ph¶i ®i s©u t×m tßi, gi¶i thÝch.

b. Qua hiÖn t­îng ®ã chØ ra vÊn ®Ò cÇn quan t©m lµ g×? Trªn c¬ së nµy mµ ph©n tÝch, bµn b¹c hoÆc so s¸nh, b¸c bá.... NghÜa lµ ph¶i biÕt phèi hîp nhiÒu thao t¸c lËp luËn chØ ra ®óng, sai, nguyªn nh©n c¸ch kh¾c phôc, bµy tá th¸i ®é cña m×nh.

3 -C¸ch lµm + X¸c ®Þnh vÊn ®Ò cÇn nghị luận.

                   +  Giải thích, chứng minh vấn đề: Có thể triển khai các ý:

                   +  Suy nghÜ vµ hµnh ®éng nh­ thÕ nµo trước vấn đề?

VD:  Anh ( chÞ ) cã suy nghÜ vµ hµnh ®éng nh­ thÕ nµo tr­íc t×nh h×nh tai n¹n giao th«ng hiÖn nay.  Sau khi vµo ®Ò bµi viÕt cÇn ®¹t ®­îc c¸c ý.

1/ X¸c ®Þnh vÊn ®Ò cÇn nghị luận.

+ Tai n¹n giao th«ng ®©y lµ vÊn ®Ò bøc xóc ®Æt ra ®èi víi mäi ph­¬ng tiÖn, mäi ng­êi tham ra giao th«ng nhÊt lµ giao th«ng trªn ®­êng bé.

+ VÊn ®Ò Êy ®Æt ra ®èi víi tuæi trÎ häc ®­êng. Chóng ta ph¶i suy nghÜ vµ hµnh ®éng nh­ thÕ nµo ®Ó lµm gi¶m tíi møc tèi thiÓu tai n¹n giao th«ng.

   VËy vÊn ®Ò cÇn bµn luËn lµ: Vai trß tr¸ch nhiÖm tõ suy nghÜ ®Õn hµnh ®éng cña tuæi trÎ häc ®­êng gãp phÇn lµm gi¶m thiÓu tai n¹n giao th«ng.

2/ Giải thích, chứng minh vấn đề: Có thể triển khai các ý:

+ Tai n¹n giao th«ng nhÊt lµ giao th«ng ®­êng bé ®ang diÔn ra thµnh vÊn ®Ò lo ng¹i cña x· héi.

+ C¶ x· héi ®ang hÕt søc quan t©m. Gi¶m thiÓu tai n¹n giao th«ng ®©y lµ cuéc vËn ®äng lín cña toµn x· héi.

+ Tuæi trÎ häc ®­êng lµ mét lùc l­îng ®¸ng kÓ trùc tiÕp tham gia giao th«ng. Vi thÕ tuæi trÎ häc ®­êng cÇn suy nghÜ vµ hµnh ®éng phï hîp ®Ó gãp phÇn lµm gi¶m thiÓu tai n¹n giao th«ng.

3/ Suy nghÜ vµ hµnh ®éng nh­ thÕ nµo trước vấn đề?

            + An toµn giao th«ng gãp phÇn gi÷ g×n an ninh trËt tù x· héi vµ ®¶m b¶o h¹nh phóc gia ®×nh. BÊt cø tr­êng hîp nµo, ë ®©u ph¶i nhí “an toµn lµ b¹n tai n¹n lµ thï”.

            + An toµn giao th«ng kh«ng chØ cã ý nghÜa x· héi mµ cßn cã ý nghÜa quan hÖ quèc tÕ nhÊt lµ trong thêi buæi héi nhËp nµy.

            + B¶n th©n chÊp hµnh tèt luËt lÖ giao th«ng ( kh«ng ®i dµn hµng ngang ra ®­êng, kh«ng ®i xe m¸y tíi tr­êng, kh«ng phãng xe ®¹p nhanh hoÆc v­ît Èu, chÊp hµnh c¸c tÝn hiÖu chØ dÉn trªn ®­êng giao th«ng. Ph­¬ng tiÖn b¶o ®¶m an toµn…

            + VËn ®éng mäi ng­êi chÊp hµnh luËt lÖ giao th«ng. Tham ra nhiÖt t×nh vµo c¸c phong trµo tuyªn truyÒn cæ ®éng hoÆc viÕt b¸o nªu ®iÓn h×nh ng­êi tèt , viÖc tèt trong viÖc gi÷ g×n an toµn giao th«ng.

III/Dạng NLVH

 A.NLTP thơ

  1.Pt thơ:Có 2 loại đề:

    - Đề có định hướng phân tích:

       +PT 1 vài khía cạnh của TP

       +PT tâm trạng trữ tình,trạng thái cảm xúc

       +PT chủ đề,tư tưởng thể hiện trong hình tượng thơ

 =>Với loại đề này nên chọn lối “ bổ dọc”,căn cứ vào định hướng của đề để định ra dàn ý và lựa chọn cứ liệu pt.

     -Đề không có sẵn định hướng PT: Đề chỉ yêu cầu chung

           VD:PT bài thơ....

=>Với loại đề này nên  căn cứ vào nd,tư tưởng,NT chính của tp để chia tách từng mặt mà pt.Nên chọn cách pt cắt ngang.Cụ thể:

          + Chia bài thơ theo đoạn: Chia theo ý chứ không nhất thiết phải chia theo kết cấu hình thức.VD: Đàn ghi ta của L : 5 khổ nhưng chia 4 phần để pt theo ý.

       + PT những từ ngữ,hình ảnh then chốt: Không phải diễn xuôi,TLCH “cái gì” mà phải tìm ra ý gì?

        +PT các bpNT: VD: Những phố dài xao xác hơi may : Phép đảo ngữ=> cảm nhận tinh tế của con người về không khí mùa thu : Nghe xao xác biết hơi may về -Cảm giác đến trước,gọi tri giác.

        + PT cách sd vần điệu,thanh điệu,nhịp điệu

            .Vần điệu:Gieo vần của t/g có gì đặc biệt:

               VD: “ Nhớ chơi vơi..”: Âm ơi câu trước hiệp với 2 tiếng “ Chơi vơi” tạo hiệu quả ngữ âm đặc biệt: Lan toả,ngân dài như vọng vào vách đá mà phản âm lại,như dao động của những con sóng lòng kế tiếp nhau vỗ vào miềm kí ức làm bật ra hoài niệm.

           .Thanh điệu: Chú ý cách sd,phối thanh B-T,cao-thấp

               VD: Sài Khao.....:nhiều thanh T =>vất vả,nhọc nhằn,tiếng thở nặng nhọc của người lính trên đường hành quân.

                       Nhà ai .......Lơ lửng vần B=>nhẹ nhõm.....

           .Nhịp điệu: Chú ý cách ngắt nhịp=>dụng ý t/g

              VD:

 2.Kiểu đề bình giảng

 3.Kiểu đề so sánh

   - Đặc điểm : Kiểu đề này thường viết cùng đề tài nhưng khác nhau về trạng thái,cảm xúc,cái nhìn chủ quan,tư tưởng NT

   -Cách làm : + Chỉ ra điểm chung

                       +Chỉ ra nét riêng(nên so sánh trong quá trình pt

 4.Kiểu đề tổng hợp

B.PT truyện

 1.Kiểu đề ptnv

 2.PT tình huống truyện : Chỉ ra hoàn cảnh>< hành động (t/cách nv)

                                         Tác dụng :

 3.PT vấn đề truyện:

   a.Giá trị nội dung:

     *Giá trị hiện thực:

         -Số phận,cuộc đời g/c bị trị

         -Bộ mặt thật của g/c thống trị

     ( Nếu là TP VH viết về XH mới: Bức tranh đ/sống)

     * Giá trị nhân đạo

        -Đề cao,ca ngợi những p/c tốt đẹp của con người

        -Lên án tố cáo thế lực bạo tàn đã trà đạp vùi dập con người.

        -Thông cảm,thương xót với những nỗi khổ đau bất hạnh của con người

        -Trân trọng khát vọng sống,k/vọng làm người(hp,tự do) của con người,thể hiện niềm tin vào con người.

      (Nếu là TP VH cách mạng có thêm chỉ ra con đường sống cho con người,k/năng tự gp,tự làm cm )

  b.Giá trị NT:

   - Kết cấu tác phẩm

   -NT tạo tình huống

   -NT xd nv

   -NT miêu tả và kể chuyện

   -Ngôn ngữ và giọng điệu TP.

IV.Dạng LLVH:-giải thích nhận định

                          -CM nhận định bằng TP cụ thể.

         ………………………………………………………………………

                                                                             Nguyễn Thị Vân - Tổ Văn.