NHỮNG KĨ  NĂNG SỐNG CƠ BẢN

 tuvankns@thptlanggiangso1.edu.vn

1

Kĩ năng sống là gì?

2

Kĩ năng tự nhận thức

3

Kĩ năng xác định giá trị

4

Kĩ năng giao tiếp

5

Kĩ năng ra quyết định

6

Kĩ năng kiên định

7

Kĩ năng đặt mục tiêu

- Kĩ năng sống là những khả năng tâm lí xã hội của mỗi cá nhân thể hiện trong hành vi thích nghi tích cực để xử trí một cách hiệu quả các đòi hỏi và thử thách của cuộc sống thường ngày.

- Kĩ năng sống vừa mang tính cá nhân vừa mang tính xã hội. Kĩ năng sống  mang tính cá nhân vì đó là khả năng của cá nhân. Kĩ năng sống mang tính xã hội vì trong mỗi một giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội, ở mỗi vùng, miền lại đòi hỏi mỗi cá nhân có những kĩ năng sống  thích hợp.

- Các kỹ năng nhận biết và sống với chính mình, bao gồm: kỹ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kỹ năng kiên định, kỹ năng đương đầu với cảm xúc, kỹ năng đương đầu với căng thẳng, kĩ năng đặt mục tiêu.

- Các kỹ năng nhận biết và sống với người khác, bao gồm: kỹ năng quan hệ/tương tác liên nhân cách, kỹ năng cảm thông với người khác, kỹ năng đứng vững trước áp lực tiêu cực của người khác, kỹ năng thương lượng, kỹ năng giao tiếp có hiệu quả.

   - Các kỹ năng ra quyết định có hiệu quả, bao gồm: kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề…

     - Cuộc sống là một bức tranh đa dạng, sinh động nhưng cũng đầy thách thức, phức tạp. Để tồn tại trong thế giới ngày nay và đương đầu một cách có hiệu quả với hàng loạt những vấn đề gặp phải, mỗi người cần có bản lĩnh, có những kĩ năng riêng để xử trí với những đòi hỏi và thử thách hàng ngày..

    - Kĩ năng sống là những khả năng tâm lí xã hội, rất cần thiết với mỗi người, có tác dụng tích cực với gia đình và xã hội, là một trong những yếu tố quan trọng giúp cho cuộc sống của mỗi cá nhân được thuận lợi, vượt qua được những khó khăn, thử thách trong cuộc sống; giúp cho cuộc sống của gia đình êm ấm, hạnh phúc; giúp cho xã hội an toàn, văn minh. 

    - Các hành vi ứng xử tích cực hiệu quả chỉ có thể hình thành kĩ năng khi được rèn luyện thường xuyên.

     - Mỗi người cần hiểu biết, rèn luyện và vận dụng được các kỹ năng sống để khẳng định được chính mình và có thể quan hệ hiệu quả với người khác, vượt qua khó khăn, thành công hơn trong cuộc sống, góp phần xây dựng gia đình và xã hội.

- Mỗi cá nhân cần nhận biết và hiểu rõ bản thân, nhận biết được những mặt mạnh và mặt yếu của mình để tự đánh giá về mình. Khi các cá nhân nhận thức được khả năng của mình họ sẽ biết sử dụng một cách có hiệu quả và có khả năng lựa chọn những gì phù hợp với những điều kiện của bản thân, với xã hội mà họ đang sống.

- Sự tự nhận thức được năng lực của bản thân và vị trí của mình trong cộng đồng dẫn đến lòng tự trọng, tự tin.

- Việc rèn luyện khả năng tự nhận thức, thúc đẩy và phát triển lòng tự tin, tự trọng là cần thiết trong việc giáo dục kĩ năng sống.

- Giá trị là những chuẩn mực về đạo đức, niềm tin, chính kiến, thái độ của mỗi người, mỗi nhóm người, mỗi xã hội.

- Giá trị được thay đổi qua mỗi giai đoạn trưởng thành của cuộc đời, qua kinh nghiệm sống và chịu ảnh hưởng của một nền giáo dục, một chế độ xã hội nhất định.

- Kỹ năng xác định giá trị là khả năng xác định những đức tính, niềm tin, chính kiến của bản thân mà mình cho là quan trọng, đúng đắn, giúp cho ta hành động theo phương hướng đó. Do đó giá trị ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của mỗi người.

- Chúng ta cần xác định những giá trị của mình và tôn trọng những giá trị của người khác.

   - Giao tiếp là mối quan hệ, sự tiếp xúc giữa con người với con người, thể hiện sự tiếp xúc tâm lý giữa người với người, thông qua đó con người trao đổi với nhau về những thông tin, về cảm xúc, ảnh hưởng tác động qua lại với nhau.

- Mối quan hệ giao tiếp giữa con người với con người có thể xảy ra với các hình thức khác nhau:

+ Giao tiếp giữa cá nhân với cá nhân

+ Giao tiếp giữa cá nhân với nhóm, cá nhân với cộng đồng

+ Giao tiếp giữa nhóm với nhóm, giữa nhóm với cộng đồng…

- Có 2 loại giao tiếp: Giao tiếp bằng lời, giao tiếp không dùng lời (bằng cử chỉ, nét mặt, điệu bộ, ánh mắt, nụ cười…)

Truyền và nhận thông tin là một phần quan trọng của kỹ năng giao tiếp. Để truyền thông tin được chính xác người truyền tin phải nói rõ ràng, dùng từ ngữ phù hợp với đối tượng nghe.

 Muốn thu nhận được thông tin chính xác người nhận thông tin phải chú ý lắng nghe để hiểu rõ vấn đề. Mỗi người cần biết lắng nghe tích cực, tôn trọng ý kiến của người khác, lựa chọn cách nói cho phù hợp với người nghe.

- Một trong những kỹ năng quan trọng trong cuộc sống là kỹ năng giao tiếp với mọi người. Kĩ năng giao tiếp có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa con người với con người. Nó giúp cho con người ta thành công hơn trong cuộc sống, làm cho gia đình hạnh phúc, xã hội an toàn.

- Giao tiếp vừa là điều kiện quan trọng, vừa là hoạt động để con người hoàn thiện nhân cách của mình. Giao tiếp với đồng nghiệp, với bạn bè, với mọi người, giao tiếp trong lao động, học tập là điều kiện giúp con người có dịp học hỏi, rút kinh nghiệm, hoàn thiện dần nhân cách của mình.

- Muốn giao tiếp có hiệu quả cần phải lắng nghe tích cực và phản hồi tích cực, nghĩa là phải chú ý để hiểu và ghi nhớ thông tin, sử dụng lời nói có hiệu quả, thông tin phản hồi nhanh và chính xác. Giao tiếp hiệu quả còn đòi hỏi sự chân thành, cảm thông chia sẻ với người mình giao tiếp, nhất là khi họ gặp khó khăn, hoạn nạn; cần luôn vui vẻ, hoà nhã, chân thành, cầu thị trong giao tiếp.

- Khả năng giao tiếp của mỗi người được hình thành trong một quá trình rèn luyện qua kinh nghiệm của bản thân và qua việc học hỏi người khác trong tình huống cụ thể của cuộc sống.

    - Trong quá trình giáo dục, người giáo viên cần chú ý rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho học sinh.  

Giải pháp

Tình huống

Giải pháp

1

Giải pháp

2

Giải pháp

3

Giải pháp

4

Tình huống 1

-         Lợi

-         Hại

Tình huống 2

-         Lợi

-         Hại

...

Xác định vấn đề

Thu thập thông tin

Liệt kê các giải pháp để lựa chọn

Lựa chọn giải pháp

Ra quyết định

Hành động

Kiểm định lại kết quả của quyết định

- Kỹ năng kiên định là kỹ năng thực hiện bằng được những gì mình muốn hoặc biết cách từ chối bằng được những gì mình không muốn với sự tôn trọng có xem xét tới nhu cầu và quyền của người khác với nhu cầu và quyền của mình một cách hài hoà, đúng mực. Kiên định là sự cân bằng, dung hoà giữa tính hiếu thắng, vị kỷ và tính phục tùng, phụ thuộc.

- Kỹ năng kiên định rất cần trong cuộc sống. Kỹ năng kiên định sẽ giúp ta thực hiện được những ước mơ, hoài bão. Người có kỹ năng kiên định chẳng những sẽ tự bảo vệ được bản thân mà còn chống lại được những áp lực tiêu cực của bạn bè, đồng lứa, tránh được những điều xấu cho mình và gia đình. Người không có kỹ năng kiên định sẽ bị mất tự chủ, bị xúc phạm, bản thân luôn bị phụ thuộc hoặc luôn cảm thấy tức giận và thất vọng.

Mục tiêu là cái đích mà chúng ta muốn đạt tới, muốn thực hiện ở mỗi một giai đoạn, mỗi một công việc.

Mục tiêu có thể là sự hiểu biết (muốn biết về một cái gì đó), có thể là một hành vi (muốn làm được cái gì đó) hay có thể là một sự thay đổi về thái độ.

Kỹ năng đặt mục tiêu là khả năng của con người trong việc đề ra những cái đích có thể thực hiện được cho một vấn đề nào đó của cuộc sống như một sự hiểu biết, một việc làm cụ thể hay một thái độ nào đó.        

* Nếu phân loại theo thời gian thực hiện thì có ba loại mục tiêu là:

- Mục tiêu ngắn hạn: là mục tiêu trong một khoảng thời gian gần, như một ngày, một tuần.

- Mục tiêu trung hạn: là mục tiêu trong một khoảng thời gian xa hơn, như một tháng hoặc vài tháng.

- Mục tiêu dài hạn: là mục tiêu cho một giai đoạn dài hơn như một năm hoặc vài năm.

* Kỹ năng đặt mục tiêu sẽ giúp chúng ta sống có mục đích, có kế hoạch và có khả năng thực hiện được mục tiêu của mình.

Muốn cho một mục tiêu có thể thực hiện được, cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Mục tiêu đặt ra cần phải cụ thể.

- Mục tiêu đó cần phải trả lời những câu hỏi: Ai sẽ thực hiện? thực hiện cái gì? vào lúc nào? trong bao lâu? các điều kiện đảm bảo để đạt mục tiêu?

- Mục tiêu đặt ra phải thực tế và có thể thực hiện được (tính khả thi). Không nên đặt ra những mục tiêu quá khó và phải biết đề ra những bước phải làm để thực hiện được mục tiêu. Ví dụ: Xác định xem cần phải đạt tới cái gì, thay đổi cái gì? Có cách gì để đạt tới mục tiêu đó? Khi thực hiện mục tiêu sẽ gặp những thuận lợi và khó khăn nào? Ai là người có thể hỗ trợ, giúp đỡ? Những công việc cần làm để thực hiện được mục tiêu? Thời điểm hoàn thành mục tiêu?…

Mỗi mục tiêu đặt ra đều phải có các hành động để đạt muc tiêu đó. Hành động dù lớn hay nhỏ đều cần suy nghĩ: làm như vậy để đạt cái gì? Có lợi không? Nếu hành động không đem lại lợi ích gì cho bản thân, gia đình, cơ quan, bạn bè thì hãy tự kiềm chế và kiểm tra lại mình để điều chỉnh cho phù hợp. Và diều quan trọng là phải có quyết tâm thực hiện, đôi khi cần có sự cam kết.

   Mọi ý kiến liên quan đến công tác giáo dục kỹ năng sống, xin gửi về hòm thư của Tổ tư vấn kỹ năng sống  Trường THPT Lạng Giang số 1 ở địa chỉ:  tuvankns@thptlanggiangso1.edu.vn